Con người đang lãng phí nguồn vàng, bạc... lớn ngoãi bãi rác
Theo đánh giá từ tổ chức Liên Hợp Quốc, nhân loại dường như đang thất thế trong cuộc chiến kiểm soát rác thải điện tử trên quy mô toàn cầu. Báo cáo chuyên sâu từ cơ quan này nhấn mạnh rằng có tới 62 triệu tấn điện thoại di động cùng vô số các thiết bị công nghệ đã bị đào thải ra môi trường tự nhiên chỉ trong khoảng thời gian một năm – và quy mô này được dự báo sẽ tiếp tục mở rộng thêm khoảng 1/3 cho đến thời điểm năm 2030.
Rác thải điện tử, hay còn được gọi dưới cái tên chuyên ngành là e-waste, quy tụ toàn bộ những vật dụng bị vứt bỏ có tích hợp phích cắm điện hoặc sử dụng năng lượng từ pin. "Những thiết bị này thường không dễ sửa chữa. Chúng nhanh chóng trở thành rác thải và do đó lượng rác toàn cầu ngày càng tăng", ông Kees Baldé, chuyên gia khoa học cao cấp làm việc tại Chương trình Chu trình Bền vững thuộc Viện Đào tạo và Nghiên cứu của Liên Hợp Quốc (UNITAR), đưa ra nhận định.
Tốc độ phát triển khổng lồ của "ngọn núi" rác thải công nghệ ở thời điểm hiện tại đang vượt qua rất xa so với năng lực tái chế thực tế. Tính riêng trong năm 2022, tổng khối lượng rác e-waste trên phạm vi toàn cầu đã chạm mốc 62 triệu tấn, ghi nhận mức tăng tới 82% nếu so sánh với thời điểm năm 2010. Bình quân mỗi năm, lượng chất thải e-waste lại tống ra môi trường thêm 2,6 triệu tấn, đồng nghĩa với việc cột mốc này hoàn toàn có khả năng vọt lên ngưỡng 82 triệu tấn vào thời điểm năm 2030.
Chi tiết hơn, công trình nghiên cứu The Global E-waste Monitor 2024 do Liên Hợp Quốc công bố chỉ ra rằng, con số 62 triệu tấn rác thải công nghệ sinh ra trong năm 2022 là quá đủ để chất đầy lên khoảng 1,55 triệu chiếc xe tải chở hàng có chiều dài 25 mét. Nếu xếp nối đuôi nhau, đoàn xe này sẽ tạo nên một hàng dài chừng 40.000 km, đủ để quấn trọn một vòng quanh đường xích đạo của Trái đất.
Đáng chú ý, khối lượng 62 triệu tấn rác thải công nghệ này hoàn toàn có thể được áp dụng các quy trình xử lý chuyên sâu nhằm bóc tách, thu hồi các nguyên tố giá trị như vàng, bạc, đồng, niken, thép, nhôm, bạch kim, lithium, coban cùng nhiều loại kim loại hiếm giữ vai trò xương sống trong các ngành công nghiệp sản xuất hiện đại. Các dòng điện thoại thông minh, máy tính bảng, máy tính xách tay hay các thiết bị gia dụng cũ bị người tiêu dùng thải bỏ sở hữu tổng giá trị tài nguyên ước tính lên đến 62,5 tỷ USD mỗi năm, và nếu tính trên mỗi tấn, tỷ lệ hàm lượng vàng chứa bên trong chúng thậm chí cao gấp 100 lần so với cùng một trọng lượng quặng vàng khai thác tự nhiên. Dẫu vậy, thực tế đáng buồn là hiện mới chỉ có vỏn vẹn khoảng 1/5 tổng lượng rác thải điện tử trên toàn thế giới được đưa vào hệ thống tái chế chuẩn quy trình.
"Phần lớn rác thải điện tử hiện không được xử lý đúng cách", ông Baldé đưa ra phân tích sâu hơn, "Mọi người thường vứt đi rác điện tử, đặc biệt là các món nhỏ như điện thoại di động hoặc bàn chải đánh răng, vốn thường bị người dùng ném vào thùng rác sinh hoạt".
Giới chuyên môn thuộc Liên Hợp Quốc đánh giá nguyên nhân gốc rễ thúc đẩy xu hướng bùng nổ rác điện tử bao gồm: nhu cầu tiêu dùng sản phẩm công nghệ ngày càng gia tăng, các thiết bị thiếu đi tính năng hỗ trợ sửa chữa, vòng đời sử dụng của các mặt hàng bị thu ngắn và hệ thống hạ tầng dành cho công tác thu gom, xử lý rác thải còn quá nhiều hạn chế.
Ngay cả những công nghệ tiên tiến vốn được tạo ra với mục đích tiết kiệm năng lượng và bảo vệ môi trường như các tấm pin năng lượng mặt trời cũng đang vô tình đóng góp đáng kể vào khối lượng rác thải chung này. Theo thông tin được ông Baldé chia sẻ, chỉ tính riêng trong năm 2022, đã có tới khoảng 600.000 tấn tấm pin quang điện hết hạn sử dụng và bị loại bỏ ra môi trường.
"Các nhà sản xuất có trách nhiệm tiêu chuẩn hóa sản phẩm và đảm bảo sản phẩm họ làm ra không nên có tuổi thọ quá ngắn", ông Cosmas Luckyson Zavazava, Giám đốc Cục Phát triển Viễn thông trực thuộc Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU) - một cơ quan chuyên trách của Liên Hợp Quốc - đưa ra lời khẳng định mang tính nhấn mạnh.
Nhận xét
Đăng nhận xét