Thanh long rớt giá thảm khi thị trường lớn không còn ‘gánh’ nguồn cung

 

Thanh long từng rớt giá chỉ còn 1.000-2.000 đồng/kg khi nguồn cung tăng mạnh vào chính vụ, trong bối cảnh thị trường Trung Quốc ngày càng chủ động sản xuất và giảm nhu cầu nhập khẩu.

Giữa lúc nhu cầu trái cây được kỳ vọng tăng trong dịp Trung thu, thanh long tại vùng trồng lớn Bình Thuận trước đây lại có thời điểm giảm xuống chỉ còn 1.000-2.000 đồng/kg. Không chỉ chịu tác động bởi nguồn cung tăng mạnh vào chính vụ, mặt hàng này còn đối mặt sức ép dài hạn khi Trung Quốc ngày càng chủ động nguồn thanh long trong nước.

Những ngày qua, gia đình ông Võ Đức Thành ở xã Hàm Kiệm (tỉnh Lâm Đồng) bán gần 3 tấn thanh long nhưng số tiền thu về chưa đến 6 triệu đồng.

“Dù đã lường trước là giá vào chính vụ mùa thuận sẽ không cao, Giá này không đủ tiền công chăm sóc, thuốc bảo vệ thực vật, chưa kể phân bón và các chi phí khác”, ông Thành nói.

Thanh long đang 'rớt' giá mạnh

Giá bán xuống thấp khiến không ít nhà vườn giảm động lực thu hoạch. Một số nơi thương lái không đến thu mua, người trồng phải cắt bỏ những trái không đạt chất lượng hoặc để trái chín rộ ngay trên cây.

Đáng chú ý, mức giá thấp xuất hiện không lâu sau giai đoạn thanh long đầu vụ chính được thu mua với giá cao. Trong tháng 7, thanh long chong đèn có giá 28.000-32.000 đồng/kg, còn thanh long ra trái tự nhiên đạt 25.000-27.000 đồng/kg.

Nguồn cung tăng mạnh, sức mua không theo kịp

Theo ông Huỳnh Cảnh, Chủ tịch Hiệp hội Thanh long Bình Thuận tỉnh Lâm Đồng, hoạt động thông quan thanh long tại các thị trường hiện không gặp vướng mắc. Nguyên nhân khiến giá giảm chủ yếu là một số lứa gần đây có sản lượng tăng mạnh, trong khi sức tiêu thụ không tăng tương ứng.

“Có những thời điểm sản lượng tăng quá cao, trong khi nhu cầu thị trường chỉ có chừng đó. Khi lượng hàng vượt quá sức tiêu thụ thì thị trường không xử lý kịp, từ đó giá giảm”, ông Cảnh phân tích.

Nguồn cung tăng mạnh, sức mua không theo kịp

Ông Cảnh cho biết chi phí hòa vốn của thanh long vụ thuận vào khoảng 6.000 đồng/kg, còn vụ nghịch khoảng 9.000 đồng/kg. Trước đó, có những lứa thanh long được bán trên 10.000 đồng/kg, mang lại lợi nhuận cho người trồng. Tuy nhiên, với những hộ thu hoạch đúng thời điểm nguồn cung dồn dập, giá giảm khiến việc đạt mức hòa vốn trở nên khó khăn.

Thanh long có khả năng cho trái quanh năm. Người trồng có thể sử dụng phương pháp chong đèn để điều chỉnh thời điểm ra hoa, song mỗi năm vẫn có giai đoạn cây ra hoa tự nhiên.

Anh Nguyễn Quốc Huy, thương lái thu mua thanh long tại xã Hàm Minh, nhận định tình trạng nguồn hàng tập trung thường diễn ra vào chính vụ. Năm nay, nhiều nhà vườn cùng kỳ vọng tiêu thụ được sản phẩm vào dịp rằm tháng 8 nên lượng thanh long đưa ra thị trường tăng mạnh, trong khi sức mua không tăng theo.

Đối với những loại thanh long không đạt tiêu chuẩn, mức giảm còn mạnh hơn. Theo ông Huy, giá nhiều loại chỉ còn khoảng 2.000-3.000 đồng/kg.

Bên cạnh nguồn cung tăng, chất lượng trái cũng tạo thêm áp lực lên giá. Ông Cảnh cho biết lứa thanh long vừa qua vừa có sản lượng lớn, vừa chịu ảnh hưởng dịch bệnh do mưa nhiều. Nấm bệnh phát sinh khiến tỷ lệ trái đủ tiêu chuẩn xuất khẩu giảm, kéo theo mặt bằng giá đi xuống.

“Mưa nhiều khiến chất lượng thanh long giảm. Nấm bệnh và rầy nâu gây hại trên vỏ trái, làm giảm tỷ lệ hàng đạt chất lượng cao. Nhiều vườn không có trái loại 1, số trái loại 2 cũng rất ít, trong khi loại 3 và loại 4 chiếm tỷ lệ lớn”, ông Cảnh cho biết.

Theo ông Cảnh, giá thanh long không chỉ phụ thuộc vào tổng sản lượng mà còn chịu ảnh hưởng bởi tỷ lệ trái đạt chuẩn trong cùng một vườn. Khi chất lượng giảm, phần lớn sản phẩm phải tiêu thụ ở thị trường nội địa. Một số nhà vườn thậm chí không tìm được đầu ra, phải bỏ trái hoặc tận dụng làm thức ăn cho bò.

Ông Cảnh cho biết thêm hiện giá thanh long đến hôm nay đã bắt đầu tăng trở lại, thanh long ruột trắng loại đạt tiêu chuẩn xuất khẩu khoảng 10.000 đồng/kg; ruột đỏ khoảng 10.000-15.000 đồng/kg. Tuy nhiên, thanh long không đạt chuẩn vẫn có giá thấp.

Trung Quốc ngày càng chủ động nguồn cung

Nếu tình trạng dồn hàng là nguyên nhân khiến giá thanh long giảm mạnh trong ngắn hạn, sự thay đổi tại thị trường Trung Quốc lại tạo ra sức ép mang tính dài hạn đối với ngành hàng này.

Theo ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit), từ năm 2022 đến nay, Trung Quốc đã chủ động được nguồn cung thanh long trong nước. “Càng ngày họ càng trồng nhiều thì nguồn cung trong nước càng tăng, nhu cầu nhập khẩu cũng giảm”, ông Nguyên nói.

Trước đây, Trung Quốc chiếm khoảng 80% thị trường xuất khẩu thanh long Việt Nam. Theo ông Cảnh, hiện tỷ trọng này còn khoảng 55%, một phần do Trung Quốc đã tự sản xuất được thanh long.

Thị trường lớn là Trung Quốc giảm nhập khẩu 

Cùng với đó, chi phí logistics và vận chuyển cũng tạo thêm sức ép đối với hoạt động xuất khẩu. Theo ông Nguyên, đây là thay đổi căn bản đối với ngành thanh long. Nếu trước đây khi sản lượng tăng có thể tìm cách đẩy mạnh xuất khẩu sang Trung Quốc, thì hiện khả năng này không còn như trước.

Ông Nguyên dẫn ví dụ, nếu vận chuyển thanh long bằng đường biển sang Mỹ hoặc châu Âu mất khoảng 45 ngày thì rất khó, bởi thời gian bảo quản thanh long khoảng 40 ngày. Trong khi đó, vận chuyển bằng đường hàng không có chi phí quá cao để đáp ứng việc tiêu thụ sản lượng lớn.

Các thị trường tiêu thụ thanh long lớn vẫn tập trung ở Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc. Trong đó, Trung Quốc có lợi thế về vị trí địa lý và quy mô thị trường.

Theo ông Nguyên, diện tích trồng thanh long tại Việt Nam đã giảm đáng kể từ năm 2022. Từ khoảng 55.000 ha trước đây, diện tích hiện còn khoảng 35.000-40.000 ha. Tại các vùng trồng lớn, một bộ phận người dân đã chuyển sang cây trồng khác khi giá thanh long không còn tốt.

Dù vậy, việc thu hẹp diện tích không đồng nghĩa bài toán cung cầu có thể được giải quyết ngay. Nguyên nhân là thanh long có đặc điểm khác nhiều loại cây ăn trái khác khi người trồng có thể chủ động điều chỉnh mùa vụ bằng phương pháp chong đèn.

Ở vụ thuận, cây ra hoa tự nhiên nên không cần xử lý bằng đèn, qua đó chi phí thấp hơn. Tuy nhiên, nếu nhiều nhà vườn cùng để cây ra trái trong thời điểm này, nguồn hàng sẽ tập trung lớn. Đây cũng là giai đoạn Trung Quốc có nguồn cung thanh long nội địa dồi dào.

Trong khi đó, vụ nghịch kéo dài từ khoảng tháng 12 đến tháng 4 năm sau cho phép người trồng chủ động chong đèn kích thích cây ra hoa. Đây cũng là thời điểm lợi thế của thanh long Việt Nam rõ hơn do điều kiện thời tiết khiến Trung Quốc khó sản xuất với sản lượng lớn.

Theo ông Nguyên, trước năm 2022, mỗi năm Việt Nam có thể xuất khẩu khoảng 1 tỷ USD thanh long. Sau đó, kim ngạch giảm xuống khoảng 500-600 triệu USD.

Kim ngạch xuất khẩu thanh long giảm theo từng năm 

Giá thanh long hiện đã nhích lên sau khi giai đoạn thu hoạch rộ đi qua. Tuy nhiên, những vấn đề về thời điểm sản xuất, chất lượng và thị trường tiêu thụ vẫn đặt ra đối với ngành hàng này. Nếu tiếp tục tập trung sản xuất đại trà vào chính vụ trong khi các thị trường tiêu thụ lớn cũng có nguồn cung nội địa, tình trạng “được mùa, mất giá” có thể tiếp tục xảy ra.

Với thanh long, vấn đề hiện nay không chỉ là gia tăng sản lượng mà còn nằm ở việc chủ động mùa vụ, kiểm soát chất lượng và lựa chọn thị trường phù hợp. Khi những thị trường từng tiêu thụ phần lớn sản lượng đang dần chủ động nguồn cung, việc rải vụ, nâng tỷ lệ trái đạt chuẩn và mở rộng đầu ra sẽ quyết định khả năng duy trì giá trị thanh long trong những mùa vụ tiếp theo.

Theo số liệu được nêu trong bản gốc, năm 2025 xuất khẩu thanh long đạt kim ngạch 508 triệu USD, giảm 1,6% so với năm 2024. Đây là mức thấp nhất trong 10 năm qua.

Thanh long Việt Nam hiện đã xuất khẩu tới hơn 20 nước, trong đó khoảng 13 nước bảo hộ về chỉ dẫn địa lý. Sản phẩm cũng đã vào được những thị trường như Mỹ, Nhật Bản, Australia và châu Âu.